Một định hướng xuyên suốt của ngành thuỷ sản giai đoạn 2026 – 2030 là chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thủy sản, từ tăng trưởng đơn giá trị sang tăng trưởng tích hợp đa giá trị, gắn sản xuất với chế biến, logistics và thị trường.
Năm 2025 đánh dấu sự phục hồi và tăng trưởng rõ nét của xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam, với kim ngạch đạt gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Đây không chỉ là con số kỷ lục mới của ngành mà còn cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp thủy sản trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh, rào cản kỹ thuật và yêu cầu tuân thủ ngày càng gia tăng.
Theo ông Trần Đình Luân – Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, kim ngạch xuất khẩu gần 11,3 tỷ USD là kết quả của quá trình ngành thủy sản từng bước chuyển mạnh sang chế biến sâu, phát triển kinh tế tuần hoàn, hình thành các chuỗi liên kết chặt chẽ hơn giữa người nuôi, người khai thác, doanh nghiệp chế biến và thị trường.
Một số chuyên gia nhận định, sự tăng trưởng xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam trong năm qua không đến từ may mắn mà là kết quả của chiến lược “chạy đua với thời gian” của cộng đồng doanh nghiệp. Trước áp lực từ quy định bảo vệ động vật biển (MMPA) của Hoa Kỳ và lệnh cấm nhập khẩu đối với 12 nghề cá có hiệu lực từ ngày 1/1, các doanh nghiệp đã dồn toàn lực đẩy hàng sang Mỹ. Đồng thời, nhu cầu lễ hội bùng nổ tại thị trường Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tăng 22,9%, cũng được tận dụng triệt để.
Bức tranh sáng màu của ngành thủy sản năm qua mang đậm dấu ấn của các “cánh chim đầu đàn”. Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đã trở thành trụ cột vững chắc. Điển hình là STAPIMEX với kim ngạch xấp xỉ 310 triệu USD, hay “vua tôm” Minh Phú với tổng doanh thu xuất khẩu đạt trên 542 triệu USD. Ở mảng cá tra, Vĩnh Hoàn tiếp tục khẳng định vị thế độc tôn với 249 triệu USD, đặc biệt sau khi doanh nghiệp này chính thức thoát khỏi danh sách rà soát thuế chống bán phá giá của Mỹ.
Ông Phùng Đức Tiến – Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng: Năm 2025 là năm mà ngành thủy sản tăng trưởng ấn tượng cả về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu; tiếp tục khẳng định vai trò là một động lực quan trọng trong sản xuất hàng hóa và xuất khẩu của Việt Nam suốt nhiều năm qua, không chỉ riêng trong năm 2025. Kết quả đó là tổng hòa của sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự quan tâm điều hành sát sao của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng sự phối hợp chặt chẽ của các địa phương. Song song việc tháo gỡ nhiều nút thắt về cơ chế, chính sách; phát triển thủy sản bền vững và lộ trình gỡ “thẻ vàng” IUU cũng được thực hiện một cách quyết liệt. Nhiều đề án lớn về tái cơ cấu ngành, phát triển chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng đã và đang được phê duyệt, triển khai đồng bộ.
Mặc dù năm qua, xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam có sự bứt phá rõ rệt, song năm 2026 dự báo sẽ gặp nhiều thách thức, đòi hỏi cộng đồng doanh nghiệp phải có chiến lược dài hơi cho sự phát triển bền vững.
Năm 2026 – năm đầu tiên của giai đoạn tăng tốc 5 năm mới, ngành thủy sản đặt mục tiêu xuất khẩu 11,5 tỷ USD với tổng sản lượng trên 10 triệu tấn. Một định hướng xuyên suốt của ngành thuỷ sản giai đoạn này là chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thủy sản, từ tăng trưởng đơn giá trị sang tăng trưởng tích hợp đa giá trị, gắn sản xuất với chế biến, logistics và thị trường.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến thẳng thắn nhìn nhận, năm 2026 khó khăn sẽ còn nhiều hơn song ngành thủy sản vẫn phải đặt mục tiêu đột phá. Trọng tâm trước hết là tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, để từ năm 2026, khoa học, công nghệ thực sự đi vào thực chất, trở thành động lực nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng. Cùng với đó là quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU, tăng cường hợp tác quốc tế, xử lý các vướng mắc liên quan đến Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) của Hoa Kỳ. Ngành thủy sản cũng được định hướng chú trọng phát triển nuôi trồng tại các hồ chứa, mở ra hướng đi mới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước nội địa.
Trước dự báo năm 2026 sẽ nhiều thách thức, cộng đồng doanh nghiệp thủy sản đều nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chiến lược dài hạn, nâng cao sức chống chịu.
Bà Lê Hằng – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, ngành thủy sản sẽ phải đối mặt với hàng loạt rào cản như chính sách thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá tôm, quy định MMPA của Hoa Kỳ, thẻ vàng của EU và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu khác. Trong bối cảnh đó, VASEP xác định ba ưu tiên lớn: mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh; thúc đẩy phát triển xanh, minh bạch, có trách nhiệm gắn với truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số; đồng thời phối hợp với Chính phủ và địa phương trong các chương trình phát triển bền vững, sinh kế và hỗ trợ cộng đồng.
