Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi năm 2026 đề xuất mở rộng các trường hợp thu hồi đất, đồng thời rút ngắn thời gian thông báo, chi trả bồi thường, nhằm tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ dự án.
Mở rộng phạm vi thu hồi đất, tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2024 (bản ngày 22/4/2026) đang thu hút sự quan tâm lớn khi đề xuất nhiều thay đổi quan trọng liên quan đến cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc mở rộng các trường hợp Nhà nước thu hồi đất nhằm phục vụ phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Cụ thể, dự thảo bổ sung thêm các trường hợp thu hồi đất phục vụ những mô hình mới như khu thương mại tự do hay trung tâm tài chính quốc tế – những động lực tăng trưởng đang được định hướng phát triển trong giai đoạn tới. Đây được xem là bước đi phù hợp với xu thế hội nhập, tạo hành lang pháp lý cho các dự án quy mô lớn, có tính lan tỏa cao.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đề cập đến trường hợp các dự án đã thực hiện thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng không đạt được sự đồng thuận 100%. Theo đó, nếu đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và số hộ dân, phần diện tích còn lại có thể được Nhà nước xem xét thu hồi để giao cho nhà đầu tư triển khai dự án. Quy định này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ tình trạng “kẹt” dự án do một số ít trường hợp không đồng thuận, vốn là điểm nghẽn kéo dài trong nhiều năm qua.
Ngoài ra, cơ chế thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho các dự án BT (xây dựng – chuyển giao) cũng được đề xuất điều chỉnh, đồng thời bổ sung các trường hợp phục vụ quốc phòng, an ninh như xây dựng cơ sở cai nghiện do lực lượng vũ trang quản lý.
Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi thu hồi đất cũng đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân. Thu hồi đất vốn là vấn đề nhạy cảm, tác động trực tiếp đến quyền tài sản và sinh kế của người sử dụng đất. Vì vậy, song song với việc mở rộng, dự thảo nhấn mạnh cần hoàn thiện cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hướng công bằng, minh bạch, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.
Rút ngắn quy trình, tăng áp lực trách nhiệm thực thi
Bên cạnh việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất, dự thảo Luật Đất đai 2026 còn tập trung cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính, đặc biệt là rút ngắn thời gian trong các khâu then chốt của quá trình giải phóng mặt bằng.
Theo đề xuất, thời gian thông báo thu hồi đất sẽ được rút ngắn đáng kể. Đối với đất nông nghiệp, thời gian thông báo giảm từ 90 ngày xuống còn 60 ngày; đối với đất phi nông nghiệp, từ 180 ngày xuống còn 120 ngày. Việc điều chỉnh này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các dự án, nhất là trong bối cảnh nhiều công trình hạ tầng trọng điểm đang cần được triển khai gấp.
Không chỉ dừng ở khâu thông báo, thời gian chi trả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng được rút ngắn từ 30 ngày xuống còn 20 ngày kể từ khi phương án được phê duyệt. Đây là thay đổi mang tính thực tiễn cao, bởi trong nhiều trường hợp, việc chậm chi trả bồi thường khiến người dân gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống, tìm nơi ở mới hoặc khôi phục hoạt động sản xuất.
Việc rút ngắn thời gian không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân mà còn tạo áp lực tích cực đối với các cơ quan thực thi và chủ đầu tư. Để đảm bảo tiến độ, các đơn vị liên quan buộc phải chuẩn bị nguồn lực tài chính, nhân sự và quy trình thực hiện một cách bài bản, tránh tình trạng trì trệ như trước đây.
Đáng chú ý, dự thảo vẫn giữ nguyên và củng cố cơ chế bảo vệ quyền lợi của người dân trong trường hợp chậm chi trả. Nếu cơ quan thực hiện bồi thường không thanh toán đúng hạn, người có đất bị thu hồi sẽ được nhận thêm khoản tiền tính theo mức chậm nộp, tương tự quy định trong Luật Quản lý thuế. Quy định này không chỉ mang ý nghĩa bù đắp thiệt hại mà còn đóng vai trò như một “cơ chế ràng buộc” trách nhiệm, buộc các bên liên quan phải tuân thủ nghiêm túc thời hạn.
Có thể thấy, những sửa đổi trong dự thảo Luật Đất đai 2026 không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật, mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý đất đai theo hướng linh hoạt hơn nhưng cũng chặt chẽ hơn. Mục tiêu cuối cùng là vừa tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội, vừa đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, thu hút dòng vốn lớn và hướng tới phát triển bền vững, việc hoàn thiện khung pháp lý về đất đai được xem là yếu tố then chốt. Nếu được thông qua với các điều chỉnh hợp lý, Luật Đất đai sửa đổi sẽ góp phần quan trọng trong việc khơi thông nguồn lực đất đai – một trong những nguồn lực lớn nhất của nền kinh tế hiện nay.
Theo DHNH
